Polska w sercu Donegal. Wyjątkowy polski październik w Irlandii

Paweł Edmund Strzelecki, Kazimierz Markiewicz, „Solidarność”, Chopin, Lutosławski i Górecki. Te nazwiska i historie połączą tej jesieni Polskę z jednym z najbardziej malowniczych hrabstw Irlandii.

Donegal został oficjalnym partnerem Polski na czas irlandzkiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej, a październik przynosi wyjątkowo bogaty program polsko-irlandzkich wydarzeń.

Od 1 lipca do 31 grudnia 2026 roku Irlandia po raz ósmy sprawuje prezydencję w Radzie Unii Europejskiej. Oznacza to nie tylko prowadzenie setek spotkań i negocjacji w Brukseli i Dublinie. Irlandczycy postanowili wykorzystać te sześć miesięcy również do tego, by przybliżyć Unię mieszkańcom kraju.

W ramach specjalnego programu każde z 26 irlandzkich hrabstw zostało połączone z jednym z państw członkowskich UE. Cork przypadła Francja, Mayo – Holandia, Limerick – Niemcy, Wicklow – Hiszpania, a Donegal – Polska. Ideą projektu jest nie tylko prezentowanie europejskich kultur, ale tworzenie kontaktów między szkołami, bibliotekami, organizacjami społecznymi i lokalnymi społecznościami, które mogą przetrwać znacznie dłużej niż sama prezydencja. 

Nie jest to zresztą przypadkowe zestawienie. Polacy od lat są ważną częścią społeczności Donegal. Według spisu powszechnego z 2022 roku w hrabstwie mieszkało 1609 obywateli Polski, co czyniło ich drugą po Brytyjczykach największą grupą cudzoziemców w Donegal. 

Strzelecki – Polak, którego Irlandia nie zapomniała
Jednym z najbardziej symbolicznych wydarzeń partnerstwa było odsłonięcie 5 października w Glenties tablicy poświęconej Pawłowi Edmundowi Strzeleckiemu.

Dla wielu Polaków nazwisko Strzeleckiego kojarzy się przede wszystkim z Australią i Górą Kościuszki. Irlandczycy mają jednak zupełnie inny powód, by o nim pamiętać.

Podczas Wielkiego Głodu w latach 40. XIX wieku Strzelecki działał w Irlandii z ramienia British Relief Association. Podróżował po najbardziej dotkniętych głodem regionach kraju i rozwinął system dożywiania dzieci poprzez szkoły. W szczytowym momencie program pomocy obejmował około 200 tysięcy dzieci różnych wyznań na zachodnim wybrzeżu Irlandii. Z Glenties wiąże się szczególnie mocno – według lokalnych szacunków pomoc organizowana przez Strzeleckiego docierała tutaj do około 7 tysięcy dzieci.

Tablicę odsłonięto na zielonym skwerze przy Main Street, naprzeciwko St Columba’s Comprehensive School. W uroczystości uczestniczyli m.in. minister stanu Charlie McConalogue, ambasador Irlandii w Polsce Jonathan Conlon, chargé d’affaires RP w Irlandii Artur Michalski, przedstawiciele władz Donegal oraz uczniowie miejscowej szkoły. 

Kazimierz Markiewicz. Polak w samym centrum artystycznego Dublina
Drugą postacią przypominaną tej jesieni jest Kazimierz Markiewicz, znany w Irlandii jako Casimir Markievicz.

Dziś nazwisko Markievicz kojarzy się przede wszystkim z jego żoną, Constance – jedną z najbardziej znanych bohaterek irlandzkiej walki o niepodległość, uczestniczką Powstania Wielkanocnego i pierwszą kobietą wybraną do brytyjskiej Izby Gmin.

Jej polski mąż pozostaje znacznie mniej znany, choć na początku XX wieku należał do najbarwniejszych postaci dublińskiego życia artystycznego.

Kazimierz Markiewicz był malarzem, dramaturgiem i reżyserem, związanym ze środowiskiem irlandzkiego odrodzenia kulturalnego. Bywał wśród najważniejszych artystów ówczesnego Dublina, uczestniczył w tworzeniu United Arts Club i Municipal Gallery, a jego sztuki pojawiały się m.in. na scenach Abbey Theatre i Gaiety Theatre. Jego życie łączyło Polskę, Irlandię i Ukrainę w czasach, kiedy takie międzynarodowe biografie należały do rzadkości. 

6 października podczas Dublin Festival of History profesor Emily Mark-FitzGerald z University College Dublin opowiadała o życiu i twórczości Markiewicza. Badaczka współtworzyła również dużą wystawę poświęconą artyście, prezentowaną w 2025 roku w Dublin Castle. 

Teraz wystawa przenosi się do Donegal. 17 października w Donegal County Museum w Letterkenny odbędzie się jej uroczyste otwarcie, z udziałem przedstawicieli polskiej dyplomacji. Ekspozycję będzie można oglądać do 30 listopada. 

Tego samego dnia o godz. 16.00 w katedrze w Letterkenny zaplanowana jest również polska msza.

Chopin, Lutosławski i Górecki zabrzmią w Letterkenny
Polski akcent pojawi się również w jubileuszowym koncercie Donegal Chamber Orchestra.

25 października orkiestra będzie świętowała swoje 20-lecie podczas uroczystej gali w An Grianán Theatre w Letterkenny. W programie znalazła się także muzyka polska – utwory Fryderyka Chopina, Witolda Lutosławskiego i Henryka Mikołaja Góreckiego.

Koncert będzie jednym z finałowych wydarzeń polskiego programu w Donegal. Donegal Chamber Orchestra od miesięcy przygotowuje się do jubileuszu, a październikowa gala ma podsumować dwie dekady działalności zespołu. 

Polska obecna również w Dublinie
Partnerstwo z Donegal jest najbardziej widoczną częścią programu, ale polskich wydarzeń podczas irlandzkiej prezydencji jest tej jesieni znacznie więcej.

30 września w Trinity College Dublin odbyło się spotkanie „Translating Joseph O’Connor” z jednym z najbardziej cenionych współczesnych pisarzy irlandzkich oraz jego tłumaczami. Polskę reprezentowała Malwina Stopyra, która wraz z francuską tłumaczką Carine Chichereau i włoską Elisą Banfi opowiadała o tym, co dzieje się z literaturą, kiedy przekracza granice języków. Wydarzenie zorganizowano z okazji Europejskiego Dnia Języków i Międzynarodowego Dnia Tłumacza. 

6 października Trinity College gościł natomiast wybitnego polskiego matematyka prof. Wiesława Pawłuckiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego, który w ramach Łukasiewicz Lecture wygłosił wykład poświęcony geometrii o-minimalnej. 

A już 11 października polska historia powróci do programu Dublin Festival of History. W Royal Irish Academy of Music dr Magdalena Charkin-Jaszcza z Europejskiego Centrum Solidarności opowie o pokojowej rewolucji „Solidarności” i o tym, dlaczego jej przesłanie wciąż pozostaje aktualne. Spotkanie będzie dotyczyć nie tylko wydarzeń z lat 80., lecz także ich związku ze współczesną walką o demokrację i solidarnością z Ukrainą i Białorusią. Wstęp jest bezpłatny, ale obowiązuje rezerwacja. 

Nie tylko sześć miesięcy
Hasłem irlandzkiej prezydencji jest „Ní neart go cur le chéile – Strength with Unity”, czyli w wolnym tłumaczeniu: „Siła jest we wspólnocie”. Oficjalnymi priorytetami Irlandii są konkurencyjność, wartości i bezpieczeństwo. Ale program w Donegal pokazuje też mniej formalną stronę europejskiej współpracy. 

Bo Unia Europejska to nie tylko dyrektywy, budżety i spotkania ministrów. To również historia polskiego podróżnika karmiącego irlandzkie dzieci podczas Wielkiego Głodu, polskiego artysty współtworzącego kulturalny Dublin sprzed ponad stu lat, muzyka Chopina wykonywana dziś w Letterkenny i tysiące Polaków, dla których Donegal stał się domem.

Irlandzka prezydencja skończy się 31 grudnia. Być może jednak właśnie takie lokalne spotkania sprawią, że partnerstwo Polski i Donegal będzie trwało znacznie dłużej niż pół roku.

Zdjęcie: https://irelandme.com/events/donegal-civic-casimir-markievicz-exhibition-2026-10-13/